Dzieło Salustiusza rozpoczyna się od analizy dążenia do sławy oraz upadku obyczajów w Rzymie, co stworzyło podatny grunt dla niepohamowanej ambicji Katyliny. Ten skorumpowany arystokrata gromadzi wokół siebie niezadowolonych i zdesperowanych ludzi, planując obalenie ustalonego porządku. Jego tajne przygotowania i wcześniejsza próba spisku świadczą o jego determinacji. Mimo starań Katyliny o konsulat, rzymska nobilitas, podejrzewając go, powierza to stanowisko Cyceronowi. Katylina nie rezygnuje, kontynuuje swoje plany, werbując armię i składając uroczystą przysięgę. Napięcie wzrasta, gdy Cyceron, już jako konsul, publicznie oskarża Katylinę w Senacie, zmuszając go do ucieczki z Rzymu i dołączenia do swoich zbuntowanych oddziałów.