Powieść „Mastro-don Gesualdo” przedstawia losy tytułowego Gesualda Motty, przedsiębiorczego mężczyzny o skromnym pochodzeniu, który dzięki ciężkiej pracy i sprytowi zbił ogromny majątek. Jego ambicje społeczne skłaniają go do poszukiwania związku z arystokracją. Nadarza się ku temu okazja, gdy szlachecka, lecz zubożała i zadłużona rodzina Trao staje w obliczu skandalu: młoda Bianca Trao, arystokratka bez posagu, zostaje przyłapana na potajemnym romansie ze swoim kuzynem, Ninì Rubierą. Aby ratować honor rodziny i zapewnić przyszłość dziewczynie, baronowa Rubiera wraz z kanonikiem Lupim aranżują małżeństwo Bianki z zamożnym Gesualdem. Mimo oporu ze strony arystokracji, która postrzega Gesualda jako nuworysza bez rodowodu, oraz nieszczęścia samej Bianki, zmuszonej z konieczności do poślubienia mężczyzny z niższej klasy społecznej i rezygnacji z miłości, ślub dochodzi do skutku. To małżeństwo, zawarte z pobudek ekonomicznych i społecznych, a nie z uczucia, od samego początku jest naznaczon