„Marcantonio Colonna alla battaglia di Lepanto” autorstwa Alberto P. Guglielmottiego to opracowanie historyczne napisane w połowie XIX wieku. Śledzi ono proces formowania Ligi Świętej, wojnę o Cypr oraz kulminacyjną bitwę morską, koncentrując się na dowództwie Marcantonio Colonny i opierając się na archiwach Watykanu oraz rodziny Colonna. Praca ta podkreśla napiętą dyplomację między papiestwem, Wenecją i Hiszpanią oraz rywalizację morską z Imperium Osmańskim. Początek książki przedstawia stawkę, ukazując młodzieńczą siłę Imperium Osmańskiego i argumentując, że Lepanto zapoczątkowało jego upadek. Następnie ukazuje papieża Piusa V wykorzystującego kryzys cypryjski do stworzenia chrześcijańskiej ligi, mianującego Colonę kapitanem generalnym, a także szczegółowo opisuje jego charakter, ceremonię pod papieskim sztandarem oraz szybkie przygotowania: uzbrajanie galer, mianowanie kapitanów, rekrutowanie piechoty i gromadzenie szlacheckich ochotników. Listy dyplomatyczne z Hiszpanii, Wenecji i Malty proklamują jedność, jednak narracja ujawnia sprzeczne interesy państw – zwłaszcza ostrożną, dwuznaczną postawę Hiszpanii – oraz opóźnienia i nietaktowne zachowania Gianandrei Dorii, które Colonna cierpliwie przezwycięża. Równoległe rozdziały opisują inwazję Mustafy na Cypr, osłabioną obronę Nikozji po przeniesieniu Astorre Baglioniego do Famagusty, energiczną, lecz podkopaną obronę pułkownika Palazzo, zmarnowaną akcję zaczepną i narastające ataki tureckie. Sekcja kończy się przybyciem eskadr papieskiej i hiszpańskiej na Kretę, aby dołączyć do Girolamo Zane'a; Zane i Colonna nalegają na natychmiastowe przeniesienie się na Cypr w celu uderzenia na flotę osmańską, podczas gdy Doria stawia opór, co skłania Colonę do zwołania rady dowódców sprzymierzonych.