„Historia miasta Rzymu w średniowieczu, tom 4/8” autorstwa Ferdinanda Gregoroviusa to opracowanie historyczne napisane w połowie XIX wieku. Analizuje ono Rzym w XI wieku, śledząc dramatyczny upadek i szybką reformę papiestwa wśród walk z potężnymi rzymskimi rodami i interwencji niemieckich królów. Czytelnicy powinni spodziewać się szczegółowego studium rodów Crescenzi i Tusculani, obywatelskich ról patrycjatu i wyłaniającego się „senatu”, korzeni sporu o inwestyturę oraz szerszej zmiany w Italii – od presji bizantyjskiej i saraceńskiej do wzrostu znaczenia Normanów.

Początek tomu przedstawia XI wiek jako punkt zwrotny: po śmierci Ottona III Arduino z Ivrei zostaje królem narodowym na północy, podczas gdy Rzymianie wspierają Giovanniego Crescenzio jako patrycjusza; szybka zmiana na tronie papieskim (śmierć Sylwestra II, następnie Jan XVII, Jan XVIII, Sergiusz IV) kończy się przejęciem władzy przez ród Tusculani i upadkiem Crescenzio (1012). Teofilakt zostaje Benedyktem VIII, uzyskuje uznanie Henryka II i koronuje go w 1014 roku wśród niepokojów rzymskich; tekst szkicuje rzymskich szlacheckich „senatorów”, „senatora wszystkich Rzymian” oraz stłumienie buntu, podczas gdy Arduino znika w klasztornej anonimowości. Benedykt VIII wzmacnia rządy papieskie, pokonuje Saracenów w sojuszu z Pizą i Genuą (zabezpieczając Sardynię), a gdy Grecy i Longobardowie walczą na południu, pierwsi Normanowie przybywają za sprawą nieudanego buntu Melo; Henryk II prowadzi kampanię w Apulii (1022), a Benedykt przed śmiercią rozpoczyna reformy antysymonistyczne i dotyczące dyscypliny duchowieństwa. Jego brat rządzi jako Jan XIX; Konrad II zostaje koronowany w 1027 roku po krwawych starciach ulicznych (z obecnym królem Kanutem), narzuca prawo rzymskie na terytorium papieskim i prowadzi kampanię na południu. Narracja następnie przechodzi do skandalu z dziecięcym papieżem Benedyktem IX, jego wygnania, przywrócenia przez Konrada, a na początku następnego rozdziału, jego obalenia, krótkich rządów Sylwestra III, sprzedaży papiestwa Grzegorzowi VI i spektaklu trzech rywalizujących papieży — co kulminuje w przybyciu Henryka III, Synodzie w Sutri (1046), rezygnacji Grzegorza, wyniesieniu Klemensa II, koronacji cesarskiej i przeniesieniu rzymskiego patrycjatu na koronę niemiecką. (To jest automatycznie wygenerowane streszczenie.)