„Über die spezielle und die allgemeine Relativitätstheorie” Alberta Einsteina to popularnonaukowa rozprawa napisana na początku XX wieku. Przedstawia ona przystępny, skoncentrowany na pojęciach opis teorii względności, pokazując, jak należy przemyśleć nasze pojęcia przestrzeni, czasu, ruchu i pomiaru, z minimalnym użyciem matematyki i naciskiem na znaczenie fizyczne.
Wstęp do traktatu określa cel i grupę docelową, a następnie krok po kroku buduje szczególną teorię względności: odróżnia czystą geometrię od jej fizycznej interpretacji z ciałami sztywnymi, wprowadza współrzędne i układy odniesienia oraz definiuje inercyjne (galileuszowe) układy. Formułuje zasadę względności, ujawnia konflikt z naiwnym dodawaniem prędkości i stałością prędkości światła, a następnie rozwiązuje go poprzez operacyjne zdefiniowanie czasu i równoczesności za pomocą sygnałów świetlnych, ujawniając względność równoczesności i odległości. Następnie przedstawia transformację Lorentza, skrócenie długości, dylatację