„Historia de la instrucción pública en Puerto Rico hasta el año de 1898” autorstwa Cayetano Coll y Toste to opracowanie historyczne napisane na początku XX wieku. Przedstawia ono rozwój edukacji w Puerto Rico pod panowaniem hiszpańskim aż do przełomu politycznego pod koniec XIX wieku, kładąc nacisk na przywództwo Kościoła, politykę państwową, inicjatywy obywatelskie oraz instytucje – od szkół misyjnych po uniwersytety i drukarnie.

Dzieło rozpoczyna się od nakreślenia szerokiego kontekstu iberoamerykańskiego: rzymskiego, arabskiego i chrześcijańskiego dziedzictwa Hiszpanii; splecionych ze sobą ról krzyża i miecza w kolonizacji; szkół misyjnych, wczesnych kolegiów i XVI-wiecznych uniwersytetów w Meksyku i Peru; a także upowszechnienia prasy drukarskiej, co skontrastowano z rozwojem obszarów angloamerykańskich. Następnie autor zawęża perspektywę do Puerto Rico, dokumentując królewskie dekrety dotyczące edukacji rdzennej młodzieży, XVI- i XVII-wieczne fundacje na rzecz nauczania gramatyki w San Juan oraz sale lekcyjne dominikanów i katedralne. Wbrew twierdzeniom o znikomym szkolnictwie, autor zwraca uwagę na XVIII-wieczny „Directorio” gubernatora Muesasa, który nakazywał tworzenie inkluzywnych szkół podstawowych dla wszystkich ras, a także – na początku XIX wieku – na katedrę medycyny w San Juan, akademie matematyki i rysunku Towarzystwa Ekonomicznego (Sociedad Económica), próbę utworzenia szkoły dla dziewcząt oraz katedry teologii, filozofii i prawa dziekana Nicolása Alonso de Andrade w San Ildefonso. Egzaminy publiczne, medale za zasługi i kreatywne metody finansowania (w tym teatr wspierający seminarium duchowne) świadczą o dojrzewaniu systemu, podczas gdy kontrole z początku lat 30. XIX wieku doprowadzają również do zamknięcia nieefektywnych szkół – co w początkowych rozdziałach książki wyznacza zarówno wzrost, jak i reformę. (To jest automatycznie wygenerowane podsumowanie.)