Księga tysiąca i jednej nocy (arab. ألف ليلة وليلة, zapis uproszczony: Alf lajla wa-lajla) to średniowieczny zbiór tradycyjnych opowiadań z Bliskiego Wschodu, spisanych w języku arabskim w okresie złotego wieku islamu.
Dzieło to kształtowało się na przestrzeni kilku stuleci dzięki wkładom różnych pisarzy i tłumaczy z Azji Zachodniej, Środkowej, Południowej oraz Afryki Północnej. Wiele opowieści to pierwotnie ludowe podania z okresu Abbasydów i Mameluków, podczas gdy inne, w szczególności ta stanowiąca ramę kompozycyjną, najprawdopodobniej wywodzą się z perskiego (pahlawi) dzieła Hazar Afsan (pers. هزار افسان, dosł. „Tysiąc opowieści”), które z kolei zawierało pewne elementy indyjskie.
Wszystkie wydania tego dzieła łączy zastosowanie kompozycji ramowej, czyli opowiadań szkatułkowych (historii zawartych w innych historiach). Przyjmuje ona postać opowieści o sułtanie Szahrijarze, który każdej nocy wysłuchuje baśni opowiadanych przez jego żonę, Szeherezadę – po jednej na każdą noc. Opowiadania wywodzą się z tej głównej historii; część z nich jest osadzona w innych opowieściach, podczas gdy inne są niezależne. Niektóre wydania zawierają jedynie kilkaset nocy, inne zaś 1001 lub więcej. Większość tekstu jest pisana prozą, choć sporadycznie pojawiają się wiersze w formie pieśni, zagadek lub dla wyrażenia głębokich emocji. Większość utworów poetyckich to dystychy lub strofy czterowersowe, choć zdarzają się też dłuższe formy.
Niektóre z baśni powszechnie kojarzonych z Księgą tysiąca i jednej nocy – w szczególności „Aladyn i cudowna lampa” oraz „Ali Baba i czterdziestu rozbójników”, a także opowieść o księciu Ahmedzie i wróżce Pari Banu, o Abulhasanie (śpiącym i przebudzonym), o nocnej przygodzie Haruna ar-Raszida czy o dwóch siostrach zazdrosnych o młodszą siostrę – w rzeczywistości nie wchodziły w skład oryginalnych wersji arabskich. Zostały one dodane przez francuskiego tłumacza Antoine'a Gallanda, któremu opowiedział je syryjski pisarz i gawędziarz Hanna Diyab podczas swojej wizyty w Paryżu. Inne opowieści, jak na przykład „Siedem podróży Sindbada Żeglarza”, funkcjonowały niezależnie, zanim zostały włączone do zbioru. (Ten opis pochodzi z Wikipedii.)