„Historia upadku i zmierzchu cesarstwa rzymskiego – Tom 1” autorstwa Edwarda Gibbona to dzieło historyczne wydane w 1776 roku. To monumentalne, sześciotomowe studium obejmuje lata od 98 do 1590, opisując szczyt potęgi Imperium Rzymskiego, rozwój wczesnego chrześcijaństwa jako religii państwowej oraz upadek Cesarstwa Zachodniego. Gibbon analizuje utratę cnoty obywatelskiej i najazdy barbarzyńców jako przyczyny upadku Rzymu, jednocześnie kontrowersyjnie badając rolę chrześcijaństwa. Napisane z dystansem, ale krytycznym stylem, to arcydzieło Oświecenia ukształtowało metodologię historyczną, mimo że do dziś wywołuje gorące debaty naukowe wokół swojej głównej tezy.